Notatki
Pokaz slajdów
Konspekt
1
Podstawy Informatyki II
2
Porty
3
Port szeregowy
4
Port równoległy
5
USB
6
System operacyjny
7
Podstawowe funkcje systemu operacyjnego
8
Oprogramowanie
9
BIOS (Basic Input/Output System)
  • Diagnostyka pamięci operacyjnej.
  • Program generatorów znaków.
  • Program testowania i dostępu do urządzeń wejścia/wyjścia.
  • Program wyświetlający komunikaty.
  • Program inicjujący ładowanie systemu operacyjnego do RAM.
10
Oprogramowanie narzędziowe
  • Służy do tworzenia oprogramowania użytkowego.
  • Są to między innymi:
    • procesory tekstu służące do tworzenia oprogramowania w językach wysokiego poziomu
    • translatory (asemblery, kompilatory, interpretery) czyli programy tłumaczące źródła programów na kod w języku maszynowym (wewnętrznym)
11
Oprogramowanie użytkowe
  • Oprogramowanie tworzone przy pomocy
  • oprogramowania narzędziowego, które powinna
  • charakteryzować:
    • niezawodność działania
    • łatwość obsługi
    • opcjonalny dostęp  do pomocy
    • przyjazny interfejs

12
Prehistoria
  • Komputery były właściwie pozbawione systemu operacyjnego. Komputer ładował i wykonywał program. Użytkownik miał dostęp do całych zasobów maszyny.
13
Historia
  • Rozpoczyna się era układów „mainframe”. Każdy producent sprzętu dostarcza swój system operacyjny. Zazwyczaj każda nowa maszyna nawet tej samej firmy miała inny system operacyjny.
14
Historia
  • Pojawia się system UNIX (AT&T). System otwarty. Pojawia się pomysł, że system operacyjny powinny być taki sam na różnych platformach.


15
 
16
System jednozadaniowy


17
System wielozadaniowy


18
Podział czasu - wielozadaniowość
  • Przełączanie wykonywanych zadań


  • Możliwość pracy interakcyjnej wielu użytkowników w tym samym czasie ...
    • każdy używa procesora przez mały odcinek czasu
19
Wielozadaniowość
  • Aby zagwarantować porządek wykonywania zadań, w systemie muszą istnieć mechanizmy synchronizowania zadań i komunikacji pomiędzy nimi;


  • System musi też zapewniać, że zadania nie będą się „zakleszczać”, wzajemnie na siebie czekając ...
20
Systemy czasy rzeczywistego
  • Surowe wymagania dotyczące czasu przetwarzania lub przepływu danych:
    • eksperymenty naukowe
    • medycyna - badania i nadzór
    • sterownie procesami przemysłowymi
    • niektóre systemy wizualizacji (pogoda)
    • sterowniki urządzeń AGD,
    • ......
21
Pliki
  • PLIK - nazwany zbiór informacji, zapisany w pamięci pomocniczej (zewnętrznej, masowej, ...) - nieulotnej.


  • Pliki - to programy oraz dane  (pliki wykonywalne, teksty, dane liczbowe, bazy danych, grafika, dźwięk, filmy, ....)
22
Atrybuty plików
  • nazwa pliku
  • typ pliku  (niektóre systemy)
  • położenie
  • rozmiar (lub rozmiar max.)
  • ochrona (kontrola dostępu - kto i jak ...)
  • znacznik(i) czasu (data i godz.) - utworzenia, modyfikacji, ostatniego dostępu
  • informacje o właścicielu i użytkowniku (-ach) (bezpieczeństwo !!!!)


23
 
24
Jak zapisywane są pliki ?
  • Pliki rzadko są zapisywanej jako jeden ciąg zerojedynkowy.
  • Zazwyczaj pliki są zapisywane w postaci klasterów umieszczanych w różnych sektorach ulokowanych na różnych ścieżkach w określonej partycji twardego dysku.
  • O wielkości klastera decyduje wielkość partycji.
  • Jeżeli plik jest silnie podzielony mówimy o tzw. fragmentacji zbioru.


25
Tworzenie partycji dysku
26
Typy partycji (Windows):
  • Pierwotna (primary)
  • Rozszerzona (extended)
  • Logiczna
27
Tablica partycji (FAT - Windows)
  • Może zawierać do 4 rekordów. Każdy z rekordów zawiera informację o początku, rozmiarze, typie i rodzaju (aktywna) partycji.
28
Jak tworzyć partycje ?
  • FDISK
  • Windows XP - Zarządzanie dyskami
  • Wymazują zawartość całego fizycznego dysku


29
 
30
Formatowanie
31
System plików (Windows)
32
System plików FAT (File Allocation Table)
33
System NTFS
  • prawa dostępu do plików, katalogów,
  • możliwość szyfrowania danych,
  • możliwość kompresji danych,
  • możliwość przydzielania przestrzeni danych każdemu użytkownikowi osobno,
  • możliwość obsługi bardzo dużych partycji (264) i plików (16 Terabajtów).
34
Fragmentacja zbiorów
  • stan, w którym kawałki pojedynczych plików na dysku nie są położone obok siebie, ale są rozdzielone innymi plikami i  dodatkowo rozrzucone na całym dysku,


  • stan, w którym wolna przestrzeń na dysku jest podzielona na wiele małych kawałków.


35
Efekt fragmentacji
  • dostęp do poszczególnych plików jest wydłużony,  ponieważ plik jest składany z wielu kawałków rozrzuconych na dysku, wymaga to wielu operacji dostępu do dysku, zamiast jednej;
  •  tworzenie nowych plików trwa dłużej, ponieważ przestrzeń dla pliku musi być przydzielana z wielu małych kawałków, zamiast jednego ciągłego.
36
SpeedDisk
37
A co zrobić, gdy system plików został uszkodzony ?
  • Zapłakać
38
Co zrobić, aby całkowicie usunąć zbiór ?
  • Aby całkowicie usunąć zbiór należy się dobrze namęczyć !
39
Systemy operacyjne komputerów PC
40
System UNIX
  • W swojej pierwotnej wersji był to system, który mógł pracować tylko dla jednego użytkownika i wykonywać zadania kolejno, jedno po drugim.
  • Firma AT&T, która zarejestrowała termin UNIX jako swój znak handlowy, prowadziła w ciągu następnych lat intensywne prace nad rozwojem i wdrażaniem kolejnych wersji systemu.
41
Czym jest system UNIX
  • System operacyjny UNIX to zbiór programów i procedur, które zarządzają wszystkimi zasobami komputera.
  • Przy tym komputer może być jedno, lub wieloprocesorowy, z jednym bądź wieloma napędami dysków twardych i miękkich.
  • Procesory mogą mieć (i zwykle mają) własne pamięci podręczne, mogą być wyposażone we własne pamięci operacyjne, lub współdzielić jedną fizyczną pamięć RAM.
42
Warstwowy model oprogramowania
43
Warstwowy model oprogramowania
  • W modelu tym warstwę najniższą tworzą programy i procedury bezpośrednio sterujące sprzętem (ang. drivers).
  • Korzystają z nich procedury obsługi zawarte w jądrze (Kernel), które stanowi właściwy system operacyjny.
  • Jądro zawiera mechanizmy systemowe, które należą do trzech grup:
      • zarządzania procesami,
      • zarządzania pamięcią,
  • zarządzania systemem plików.


44
Shell – czyli powłoka
  • realizuje (na ogół prosty) interfejs użytkownika z jądrem systemu operacyjnego,


  • wykonuje pewne proste, wbudowane w nią polecenia wewnętrzne,


  • jest interpretatorem specjalnego języka programowania, co umożliwia użytkownikowi programowanie w tym języku.
45
Rodzaje powłok
  • Pierwszy program powłoki (shell) dla systemu Unix opracował Steven Bourne w Bell Laboratory firmy AT&T. Od jego nazwiska powłokę tę nazywa się BOURNE SHELL, a odpowiadający jej program nosi nazwę sh.
  • W miarę rozwoju systemu opracowywano kolejne wersje powłoki z rodziny Bourne shell: KORN SHELL (ksh), BOURNE AGAIN SHELL (bash) i Z SHELL (zsh).
  •  Równolegle powstały dwie powłoki z rodziny C-SHELL: program csh oraz tcsh.
  • W większości systemów programy te są lokowane w katalogu /bin.
46
Rozpoczęcie sesji systemu UNIX
  • Unix jest systemem wielozadaniowym i wielodostępnym – oznacza to, że może na nim jednocześnie pracować wielu użytkowników uruchamiając wiele aplikacji.
  • Żeby móc korzystać z systemu Unix, należy najpierw połączyć się z komputerem centralnym.
47
Przykładowe polecenia systemu UNIX
  • Wyświetlanie zawartości katalogu
  • ls (skrótowe) lub ls –l (rozszerzone)
  • Wyświetlanie na ekranie zawartości pliku
  • cat nazwa_pliku (Unix)
  • Kopiowanie pliku
    • cp nazwa1 nazwa2
  • Zmiana nazwy pliku
  • mv nazwa1 nazwa2
  • Usunięcie zbioru
  • rm nazwa_zbioru
  • Sprawdzenie ilości miejsca na dysku:
  • quota –v (przydzielonego)
  • df   (wolnego)
48
Przykładowe polecenia systemu UNIX
  • Tworzenie katalogu
  • mkdir nazwa_katalogu
  • Przejście do katalogu
    • cd nazwa_katalogu
  • Wyświetlenie całej ścieżki do katalogu
  • pwd
  • Usunięcie katalogu
  • rmdir nazwa_katalogu
49
Zadania
  • ala lub ./ala - uruchamianie zadania ala
  •  ps [-aefl] – sprawdzenie zadania:
    • opcje:
    • -a wypisz procesy uruchomione przez wszystkich użytkowników;
    • -e wypisz wszystkie procesy systemowe;
    • -f lub -l wypisz rozszerzony zakres informacji.
  •  time PID – informacja o rzeczywistym czasie wykonywania zadania.
50
Przykłady
51
Przykłady poleceń systemu UNIX, cd.
  • Ustalenie prawa dostępu do pliku, katalogu
  • chmod  u+rwx  nazwa_pliku
  • chmod  u+rwx  nazwa_katalogu
  •    Zamiast u może być g lub o, gdzie:
  • u=user (właściciel pliku),
  • g=group (grupa użytkowników),
  • o=other (wszyscy użytkownicy),
  • r=read (prawo czytania),
  • w=write (prawo do zapisu),
  • x=execute (prawo wykonywania)


  • Zmiana hasła
  •    passwd
52
Edytor vi
  • vi – Edytor tekstu
  • Inne edytory - joe, pico
  • Począstek edycji: vi nazwa_zbioru
  • Mody pracy:
    • Mod wprowadzania tekstu
    • Mod rozkazowy
53
Kolejkowanie zadań
  • qsub –j nazwa_kolejki nazwa_programu lub
  • qsub nazwa_zbioru_skryptowego






54
Sprawdzenie, co dzieje się z zadaniem
  • qstat –u zxp2
55
Przerwanie zadania
  • qdel 57531.lionxm
56
System Linux
57
Zalety Linuxa
  • Oparty o UNIX ( te same komendy )
  • Szybszy
  • Bardziej niezawodny
  • Rozbudowane operacje internetowe – serwery
  • Nie wymaga dużych mocy obliczeniowych
  • Otwarty kod – obecnie tylko 2% kodu pochodzi od Thorvalds’a
  • Darmowy (hm ...)
58
Wady Linuxa
  • Duże możliwości mogą onieśmielać:
        • Złożona instalacja - minimalny PnP.
        • Większość systemów PC nie jest sprzedawana z Linuxem.
        • Wiele poleceń (chociaż można użyć graficznego interfejsu użytkownika)
  • Nie był oryginalnie zaprojektowany jako przyjazny dla użytkownika.
  • Wymaga nauczenia się nowych poleceń, gdy przenosimy się z innego systemu operacyjnego.
  • Mniejsza liczba aplikacji użytkowych. Chociaż emulatory Win32, Mac, etc. pozwalają wielu programom działać pod Linuxem.
59
„Osiągnięcia” Linuxa
  • Większość Internetu pracuje na serwerach Linuxowych.
  • Większość z obecnie tworzonych efektów specjalnych powstaje przy użyciu Linuxowych “render farms”.
  • Wiele z nowych “superkomputerów” jest tworzona przy użyciu klasterów komputerów z systemem Linux (np. klasterów typu “Beowulf”).
60
Instalacja Linuxa
  • Instalacja – Jeżeli nie znasz dokładnie procedury instalacji Linuxa raczej kup/zdobądź jego pudełkową wersję z instrukcją. Najprościej Linux instaluje się z „bootable” CD lub DVD. 10 lat temu system instalowano z 50-60 dyskietek.
  • Sprawdź najpierw czy twój sprzęt może działać z Linuxem.
  • Wolny obszar dysku – wykonaj procedurę defragmentacji
    • 4 + GB jest rekomendowane, 1 GB minimum dla instalacji bez GUI
  • Podział dysku
    • /root - OS + inne kartoteki
    • /home – dla zbiorów użytkownika
    • /swap = 2 x wielkość pamięci
  • Drugi Dysk – dla możliwości równoczesnego uruchamiania systemu Windows
  • Komputer - 386 lub nowszy.
61
System WINDOWS
62
Skazania na sukces
  • Unifikacja interfejsu
  • Wielozadaniowość
  • Schowek wspólny dla wielu aplikacji
  • Drag’n’Drop
  • Współpraca z siecią i integracja w grupy robocze
  • Plug’n’Play - łatwość konfiguracji
  • OLE – osadzanie i łączenie obiektów
  • Popularność
  • System sterowników
  • Obsługa nowinek sprzętowych
  • Agresywny marketing Microsoftu
63
Środowisko biurowe
  • Doskonała integracja pakietu Office z systemem
  • Wszędzie wygląda tak samo
  • Możliwość pracy w grupach
    • Współdzielenie drukarek
    • Współdzielenie plików
    • Poczta wewnętrzna
    • Synchronizacja danych (terminy, adresy, etc)
  • Technologia WYSIWYG – What You See Is What You Get
  • Wspólny schowek sieciowy
  • Standard biurowy


64
Problemy
  • Duże wymagania sprzętowe
  • Problemy z konfiguracją nietypowych urządzeń
  • Mała odporność na awarie
  • Zamknięty kod źródłowy – monopol
  • Długi czas od wykrycia błędu do opublikowania poprawki
  • „Wewnętrzne” standardy
  • Problemy z bezpieczeństwem
  • Mniejsza wydajność sieci niż systemów Unix czy Linux
  • Niejasna licencja
  • Wysokie ceny
65
Dlaczego po pewnym czasie system Windows zaczyna zwalniać ??
66
Przyspieszanie pracy systemu Windows
  • Usuwanie zawartości pamięci podręcznej
    • Usuń zawartość katalogu  C:\Windows\Prefetch
  • Defragmentacja plików systemowych
    • defrag c: -b
  • Ograniczenie liczby aplikacji uruchamianych w tle
    • msconfig
  • Optymalizacja konfiguracji Windows
    • BootVis
  • Wyłączanie niepotrzebnych usług systemowych
    • Narzędzia administracyjne -> Usługi
67
Przyspieszanie pracy systemu Windows
  • Zapobieganie przechowywania jądra systemowego w pliku wymiany (Page-file.sys)
    • HKEY_LOCAL_MACHINE\System\CurrentControlSet\Control\Session Manager\Memory Manager.
    • Ustaw DisablePagingExecutive na 1
68
Co za tydzień ?